Dòng vốn bị chậm ở nhiều “nút nối”

Theo UBND tỉnh Lào Cai, số vốn ngân sách trung ương thực hiện Chương trình 1719 được chuyển sang năm 2026 là 997.795,2 triệu đồng. Trong đó, vốn đầu tư phát triển là 331.316 triệu đồng, vốn sự nghiệp là 666.479,2 triệu đồng.

Đến ngày cuối tháng 6/2026, số vốn đã giải ngân là 57.789 triệu đồng, đạt 5,8%. Vốn đầu tư phát triển giải ngân 25.292 triệu đồng, đạt 7,6%; vốn sự nghiệp giải ngân 32.497 triệu đồng, đạt 4,7%. Đây là số liệu tại mốc báo cáo giữa tháng 6, nhưng đủ cho thấy áp lực rất lớn đối với nhiệm vụ hoàn thành giải ngân trong năm 2026.

Nhìn từ cơ sở, sự chậm trễ không hình thành ở một khâu đơn lẻ. Năm 2025, bộ máy hành chính trải qua nhiều đợt sắp xếp: sáp nhập sở, ngành; kết thúc hoạt động cấp huyện, sắp xếp cấp xã; sau đó hợp nhất cấp tỉnh. Cùng một dự án có thời điểm phải điều chỉnh chủ đầu tư, chuyển hồ sơ từ đơn vị cũ sang đơn vị mới, mở lại tài khoản dự toán, đối chiếu số liệu và hoàn thiện thủ tục thanh toán.

Mô hình quản lý dự án ở các xã phía Bắc tỉnh cũng thay đổi trong thời gian ngắn. Một số dự án ban đầu do ban quản lý dự án tại xã trung tâm thực hiện, sau đó chuyển về xã có công trình. Chính quyền xã tiếp nhận dự án rồi tiếp tục ủy quyền hoặc thuê đơn vị quản lý dự án. Mỗi lần thay đổi đều kéo theo thủ tục điều chỉnh, gia hạn, nghiệm thu, giải ngân và quyết toán.

Tại xã Võ Lao, 8.597,152 triệu đồng vốn năm 2025 và các năm trước chuyển sang năm 2026 chưa được giải ngân tại thời điểm kiểm tra vào đầu tháng 7/2026. Xã mới được hình thành từ ba xã Võ Lao, Nậm Mả, Nậm Dạng; việc đối khớp số liệu, hồ sơ và tài khoản dự toán cần thời gian, trong khi đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện vừa thiếu, vừa phải kiêm nhiệm.

Khối lượng công việc là một sức ép rõ rệt. Tại xã Võ Lao, Phòng Kinh tế có thời điểm phải xử lý gần 1.500 nhiệm vụ mỗi tháng, chưa kể báo cáo, công việc nội nghiệp và kiểm tra hiện trường. Nhiều cán bộ mới lần đầu tiếp cận Chương trình, còn lúng túng với quy trình đầu tư, mua sắm, hỗ trợ sản xuất và thanh quyết toán vốn sự nghiệp.

Có vốn nhưng phải còn nhiệm vụ và đúng đối tượng

Một điểm nghẽn khác nằm ở chính nội dung sử dụng vốn. Một số địa phương không còn nhiều đối tượng đủ điều kiện thụ hưởng; một số nhiệm vụ trùng với chương trình, chính sách khác; có dự án sản xuất chưa lựa chọn được cây trồng, vật nuôi phù hợp hoặc đã qua thời vụ.

Với dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, cộng đồng là chủ thể đề xuất và xây dựng phương án. Tuy nhiên, năng lực chuẩn bị hồ sơ của nhiều cộng đồng còn hạn chế, cần cán bộ xã hỗ trợ trực tiếp. Các doanh nghiệp, hợp tác xã chủ trì liên kết phần lớn có quy mô vừa và nhỏ, thị trường thiếu ổn định; khi thủ tục thẩm định kéo dài, dự án dễ lỡ nhịp sản xuất.

Việc địa phương đề xuất điều chỉnh nguồn vốn giữa các dự án để tăng hiệu quả sử dụng, trong đó có dự án dược liệu quý chậm do vướng đất đai, vùng nguyên liệu và thủ tục liên kết. Thực tế đó cho thấy, đẩy nhanh giải ngân không thể chỉ bằng thúc ép tiến độ thanh toán, mà phải đồng thời xử lý nhiệm vụ không còn khả năng thực hiện và điều chỉnh nguồn lực đúng thẩm quyền.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lào Cai đã thành lập các đoàn, tổ công tác kiểm tra, rà soát công tác chuẩn bị tại 16 xã trọng điểm; tiếp đó kiểm tra tiến độ ở một số địa bàn như Y Tý. Việc đưa cán bộ chuyên môn xuống cơ sở giúp nhận diện sớm khó khăn về kế hoạch, hồ sơ, đối tượng và tiến độ, thay vì chờ đến kỳ tổng hợp báo cáo.

Cùng với kiểm tra cơ sở, Sở đã phối hợp rà soát quyết toán, nhu cầu sử dụng và khả năng giải ngân nguồn vốn chuyển sang năm 2026; tham mưu phân bổ đợt 1 hơn 268,473 tỷ đồng vốn sự nghiệp trên địa bàn tỉnh Yên Bái cũ và tiếp tục hoàn thiện hồ sơ phân bổ khoảng 75,766 tỷ đồng còn lại. Cách làm này cho thấy vai trò điều phối của cơ quan ngành dọc cấp tỉnh trong việc chuyển hướng dẫn, quy định thành phương án xử lý cụ thể cho từng nguồn vốn.

Giải ngân phải có địa chỉ và mốc thời gian

Yêu cầu đặt ra đối với số vốn kéo dài là phải hoàn thành giải ngân trước ngày 31/12/2026. Các cơ quan, địa phương vì vậy phải xây dựng tiến độ chi tiết, theo dõi theo tháng, quý; đồng thời phân loại rõ khoản vốn còn nhu cầu và có khả năng thực hiện, khoản cần điều chỉnh và khoản đã hết nhiệm vụ chi.

Để đạt mục tiêu đó, trước hết cần rà soát từng dự án, từng khoản vốn và từng chủ đầu tư; xác định rõ khối lượng đã hoàn thành, hồ sơ còn thiếu, trách nhiệm xử lý và thời hạn cụ thể. Các khoản vốn cần được chia thành ba nhóm: có thể thực hiện ngay; cần điều chỉnh; không còn khả năng thực hiện. Công trình dở dang và nhiệm vụ tác động trực tiếp đến người dân cần được ưu tiên.

Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước, Sở Dân tộc và Tôn giáo cùng các cơ quan chủ trì cần tổ chức nhóm hỗ trợ trực tiếp cho cấp xã, nhất là với vốn sự nghiệp, dự án cộng đồng, mua sắm, thanh toán và quyết toán. Trong bối cảnh phân cấp mạnh, hướng dẫn phải đủ rõ và theo phương thức “cầm tay chỉ việc”, không chỉ dừng ở việc chuyển văn bản.

Cùng với hỗ trợ kỹ thuật, tiến độ giải ngân cần được công khai định kỳ, gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Mỗi nhiệm vụ phải trả lời được sáu câu hỏi: ai làm, làm việc gì, trách nhiệm đến đâu, hoàn thành khi nào, kết quả nào phải đạt và thuộc thẩm quyền của ai.

Giải ngân nhanh là yêu cầu cấp thiết, nhưng tốc độ không thể tách rời hiệu quả. Đích đến không phải là chi hết vốn bằng mọi giá, mà là đưa đúng nguồn lực tới đúng đối tượng, tạo ra công trình hoạt động tốt, sinh kế có thị trường và thay đổi có thể đo đếm trong đời sống người dân. Khi từng “nút nối” được tháo gỡ bằng trách nhiệm và thời hạn cụ thể, dòng vốn mới thực sự chuyển thành động lực phát triển ở vùng khó khăn.